5 पिवोटल रकेट प्रक्षेपणहरूले अन्तरिक्ष यानको इतिहासलाई परिभाषित गरे

पृथ्वी डुल्छ, विशाल इन्जिनहरू जीवित हुन्छन्, र एक रकेट ताराहरूको दिशामा चढ्न थाल्दछ, आगोको अन्धकार स्तम्भमा अङ्गालिएको। रकेटलाई अन्तरिक्षमा प्रक्षिप्त गर्नु केवल एक रमाइलो दृष्य मात्र होइन, मानवता को महानतम विजयहरूमध्ये एक हो।

नीचे पाँच रकेट प्रक्षेपणहरू छन् जसले अन्तरिक्ष अन्वेषणको मार्ग निर्धारण गरेका छन् र मानव सम्भावनाको सीमाहरूलाई विस्तारित गरेका छन्।

१. अपोलो ११: १६ जुलाई, १९६९ – "मानवको लागि एक सानो कदम, मानव जातिका लागि एक ठूलो क़दम"

१६ जुलाई, १९६९ मा, ३६३ फीट लामो स्याटर्न V रकेट नासाको केनेडी स्पेस सेन्टरबाट प्रक्षिप्त भयो, जसले अपोलो ११ मिशन र मानवताको चन्द्रमामा पुग्ने सपना बोकेको थियो।

तीन दिनपछि, अन्तरिक्ष यात्री नील आर्मस्ट्रङ, मायकल कोलिन्स, र एड्विन "बज" आल्ड्रिनले लुनार मोड्युललाई शान्तिको सागरमा सुरक्षित अवतरण गर्न मद्दत गरे। जब आर्मस्ट्रङले चन्द्रमाको सतहमा पहिलो पटक पाइला राखे, उनले iconic शब्दहरू भने: “यो मानवको लागि एक सानो कदम, मानव जातिको लागि एक ठूलो क़दम।”

अपोलो ११ ले संयुक्त राज्य अमेरिकाको पहिलो मानवयुक्त चन्द्रमा अवतरणलाई चिन्हित गर्यो, जसले शीत युद्ध अन्तरिक्ष दौडलाई प्रभावकारी रूपमा समाप्त गर्यो। यसले सातवटा थप अपोलो मिशनहरूको आधार तयार गर्यो जसले मानिसहरूलाई चन्द्रमामा पुर्‍यायो, र यसलाई अन्तरिक्ष यान इतिहासको एक अत्यन्त परिवर्तनकारी क्षणको रूपमा स्थिर पार्‍यो।

२. पहिलो स्पेस शटल प्रक्षेपण (कोलम्बिया): १२ अप्रिल, १९८१ – “इतिहासको सबैभन्दा साहसी परीक्षण उडान”

जब स्पेस शटल कोलम्बिया १२ अप्रिल, १९८१ मा आफ्नो पहिलो उडानमा आकाशमा उड्यो, अन्तरिक्ष यानको नयाँ युगको शुरुआत भयो। यस मिशनलाई स्पेस ट्रान्सपोर्ट सिस्टम-१ (STS-१) भनियो र यसले मानव अन्तरिक्ष यात्रा गर्नका लागि पुन: प्रयोग गर्न योग्य यानको पहिलो प्रयोग गरे।

यसले नयाँ यानको पहिलो उडानमा चालक दललाई समावेश गर्ने ऐतिहासिक नयाँ मार्ग खोले। ऐतिहासिक मिशनले अपोलो र जेमिनी भेगन कमाण्डर जोन डब्ल्यू. यङ्गलाई पाइलट रोबर्ट एल. क्रिप्पेनसँग मिलाएर यानलाई पहिलो पटक कक्षामा प्रक्षिप्त गर्यो।

स्पेस शटल कार्यक्रमले तीन दशकमा १०० भन्दा बढी मिशनहरू पूरा गरेको थियो, जसले वैज्ञानिक अनुसन्धान, स्याटेलाइट प्रक्षेपण, र अन्तरिक्ष स्टेशन निर्माणलाई सम्भव बनायो र २०११ मा समाप्त भयो।

३. पहिलो आईएसएस मोड्युल प्रक्षेपण (जार्या): २० नोभेम्बर, १९९८ – “अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यको आरम्भ”

२० नोभेम्बर, १९९८ मा, अन्तरिक्षको सबैभन्दा ठूलो र जटिल निर्माण परियोजनाको निर्माण शुरू भयो। कजाखस्तानको बैकोनुर कास्मोड्रोमबाट, रुसको अन्तरिक्ष एजेन्सीले अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेशन (आईएसएस) को पहिलो कम्पोनेन्ट प्रक्षिप्त गर्यो, जुन प्रो-ton रकेटमा राखिएको थियो।

जार्या (रूसी भाषामा "सूर्य उदय") नामक यस मोड्युलले आईएसएसको प्रारम्भिक असेंबली चरणको दौरान एक अस्थायी नियन्त्रण केन्द्रको रूपमा काम गर्यो। त्यसको दुई हप्ता पछि, ४ डिसेम्बर, १९९८ मा, स्पेस शटल एन्डेवरले युनिटी नोड प्रक्षिप्त गर्यो, र ६ डिसेम्बरमा, रुस र अमेरिकाका क्रूहरू कक्षामा भेटेर आईएसएसका बत्तिहरू सँगै खोल्न पुग्ने थिए।

आज, आईएसएस एक वैश्विक साझेदारी हो जसमा १७ देशहरू संलग्न छन् र यसको प्रक्षेपणले अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यको युगको शुरुआत गर्यो, जुन आजसम्म जारी छ। २० वर्षभन्दा बढी समयदेखि, मानिसहरू आईएसएसमा कक्षामा बस्न र काम गर्न लगातार समर्पित भएका छन्, वैज्ञानिक ज्ञानलाई बढाउँदै र गहिरो अन्तरिक्ष अन्वेषणको तयारी गर्दै।

४. पहिलो मानवयुक्त वाणिज्यिक प्रक्षेपण (स्पेसएक्स डेमो-२): ३० मे, २०२० – “अमेरिकाको मानवयुक्त अन्तरिक्ष यानको पुनः फर्काइयो”

३० मे, २०२० मा, स्पेसएक्सको फाल्कन ९ रकेट नासाको केनेडी स्पेस सेन्टरबाट प्रक्षिप्त भयो, जसमा दुई नासा अन्तरिक्ष यात्री—डगलस हर्ले र रोबर्ट बेहनकेन—क्रीउ ड्र्यागन अन्तरिक्ष यानमा सवार थिए। यो मिशन, नासाको वाणिज्यिक क्रीउ कार्यक्रम (डेमो-२) को हिस्सा थियो, र यसले एक ऐतिहासिक माइलस्टोनको रूपमा चिन्हित गर्यो।

यो पहिलो पटक थियो जब अन्तरिक्ष यात्रीहरू अमेरिकी माटोबाट प्रक्षिप्त भए, स्पेस शटल कार्यक्रमको समाप्तिपछि, र अझ उल्लेखनीय कुरा यो थियो कि यो पहिलो पटक थियो जब मानिसहरू वाणिज्यिक विकसित यानमा कक्षामा यात्रा गर्दै थिए। यस उडान परीक्षणले मानव अन्तरिक्ष यानको नयाँ अध्याय खोल्यो र क्रीउ यातायातमा निजी क्षेत्रलाई एक प्रमुख साझेदारको रूपमा लियो।

डेमो-२ को सफलता स्पेसएक्सको क्रीउ ड्र्यागन प्रणालीलाई नियमित मानवयुक्त उडानहरूको लागि प्रमाणित गर्न मार्ग प्रशस्त गर्यो, जसले कक्षामा एक भरपर्दो र स्थिर उपस्थिति सुनिश्चित गर्यो।

५. पहिलो फाल्कन हेभी प्रक्षेपण: ६ फरवरी, २०१८ – “गहिरो अन्तरिक्षको ओर एक ठूलो क़दम”

६ फरवरी, २०१८ मा, स्पेसएक्सको फाल्कन हेभी नासाको केनेडी स्पेस सेन्टरबाट प्रक्षिप्त भयो, र यो तत्काल संसारको सबैभन्दा शक्तिशाली सञ्चालन रकेट बन्यो—समयको सबै अन्य रकेटहरूको तुलनामा दुई गुणा शक्तिशाली।

उडानको पछि, रकेटका दुई साइड बूस्टरहरू केन्द्र कोरबाट छुटे र भविष्यमा पुन: प्रयोगको लागि एक निर्दिष्ट स्थानमा सफलतापूर्वक अवतरण गरे। जबकि केन्द्र बूस्टरले एक अपतटीय ड्रोन पोतमा अवतरण गर्ने प्रयास गर्यो तर लक्ष मissed, यो अवरोध मिशनको महत्त्वलाई छायामा राख्दैन। आज, स्पेसएक्सले १०० भन्दा बढी रकेट बूस्टरहरू सफलतापूर्वक अवतरण गरिसकेको छ, रकेट प्रविधिको पुन: प्रयोगलाई परिष्कृत गर्दै अन्तरिक्ष यान अर्थशास्त्रमा क्रान्ति ल्याउँदै।

फाल्कन हेभीको पहिलो उडानले प्रसिद्ध रूपमा एक टेस्ला रोडस्टर (स्टारम्यान नामक एक मानकेन चालकसहित) को सौर कक्षामा प्रक्षिप्त गर्यो। यस प्रतीकात्मक payload भन्दा बाहेक, मिशनले स्पेसएक्सको पूर्ण रूपले पुन: प्रयोग गर्न योग्य स्टारशिप प्रक्षेपण प्रणालीको आधार तयार गर्यो—यो कम्पनीको चन्द्रमा, मङ्गल ग्रह र अझ बाहिर मानिसहरूलाई लैजानको लागि मुख्य कदम हो।

१. अपोलो ११: १६ जुलाई, १९६९ – "मानवको लागि एक सानो कदम, मानव जातिका लागि एक ठूलो क़दम"

१६ जुलाई, १९६९ मा, ३६३ फीट लामो स्याटर्न V रकेट नासाको केनेडी स्पेस सेन्टरबाट प्रक्षिप्त भयो, जसले अपोलो ११ मिशन र मानवताको चन्द्रमामा पुग्ने सपना बोकेको थियो।

तीन दिनपछि, अन्तरिक्ष यात्री नील आर्मस्ट्रङ, मायकल कोलिन्स, र एड्विन "बज" आल्ड्रिनले लुनार मोड्युललाई शान्तिको सागरमा सुरक्षित अवतरण गर्न मद्दत गरे। जब आर्मस्ट्रङले चन्द्रमाको सतहमा पहिलो पटक पाइला राखे, उनले iconic शब्दहरू भने: “यो मानवको लागि एक सानो कदम, मानव जातिको लागि एक ठूलो क़दम।”

अपोलो ११ ले संयुक्त राज्य अमेरिकाको पहिलो मानवयुक्त चन्द्रमा अवतरणलाई चिन्हित गर्यो, जसले शीत युद्ध अन्तरिक्ष दौडलाई प्रभावकारी रूपमा समाप्त गर्यो। यसले सातवटा थप अपोलो मिशनहरूको आधार तयार गर्यो जसले मानिसहरूलाई चन्द्रमामा पुर्‍यायो, र यसलाई अन्तरिक्ष यान इतिहासको एक अत्यन्त परिवर्तनकारी क्षणको रूपमा स्थिर पार्‍यो।

२. पहिलो स्पेस शटल प्रक्षेपण (कोलम्बिया): १२ अप्रिल, १९८१ – “इतिहासको सबैभन्दा साहसी परीक्षण उडान”

जब स्पेस शटल कोलम्बिया १२ अप्रिल, १९८१ मा आफ्नो पहिलो उडानमा आकाशमा उड्यो, अन्तरिक्ष यानको नयाँ युगको शुरुआत भयो। यस मिशनलाई स्पेस ट्रान्सपोर्ट सिस्टम-१ (STS-१) भनियो र यसले मानव अन्तरिक्ष यात्रा गर्नका लागि पुन: प्रयोग गर्न योग्य यानको पहिलो प्रयोग गरे।

यसले नयाँ यानको पहिलो उडानमा चालक दललाई समावेश गर्ने ऐतिहासिक नयाँ मार्ग खोले। ऐतिहासिक मिशनले अपोलो र जेमिनी भेगन कमाण्डर जोन डब्ल्यू. यङ्गलाई पाइलट रोबर्ट एल. क्रिप्पेनसँग मिलाएर यानलाई पहिलो पटक कक्षामा प्रक्षिप्त गर्यो।

स्पेस शटल कार्यक्रमले तीन दशकमा १०० भन्दा बढी मिशनहरू पूरा गरेको थियो, जसले वैज्ञानिक अनुसन्धान, स्याटेलाइट प्रक्षेपण, र अन्तरिक्ष स्टेशन निर्माणलाई सम्भव बनायो र २०११ मा समाप्त भयो।

३. पहिलो आईएसएस मोड्युल प्रक्षेपण (जार्या): २० नोभेम्बर, १९९८ – “अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यको आरम्भ”

२० नोभेम्बर, १९९८ मा, अन्तरिक्षको सबैभन्दा ठूलो र जटिल निर्माण परियोजनाको निर्माण शुरू भयो। कजाखस्तानको बैकोनुर कास्मोड्रोमबाट, रुसको अन्तरिक्ष एजेन्सीले अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेशन (आईएसएस) को पहिलो कम्पोनेन्ट प्रक्षिप्त गर्यो, जुन प्रो-ton रकेटमा राखिएको थियो।

जार्या (रूसी भाषामा "सूर्य उदय") नामक यस मोड्युलले आईएसएसको प्रारम्भिक असेंबली चरणको दौरान एक अस्थायी नियन्त्रण केन्द्रको रूपमा काम गर्यो। त्यसको दुई हप्ता पछि, ४ डिसेम्बर, १९९८ मा, स्पेस शटल एन्डेवरले युनिटी नोड प्रक्षिप्त गर्यो, र ६ डिसेम्बरमा, रुस र अमेरिकाका क्रूहरू कक्षामा भेटेर आईएसएसका बत्तिहरू सँगै खोल्न पुग्ने थिए।

आज, आईएसएस एक वैश्विक साझेदारी हो जसमा १७ देशहरू संलग्न छन् र यसको प्रक्षेपणले अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यको युगको शुरुआत गर्यो, जुन आजसम्म जारी छ। २० वर्षभन्दा बढी समयदेखि, मानिसहरू आईएसएसमा कक्षामा बस्न र काम गर्न लगातार समर्पित भएका छन्, वैज्ञानिक ज्ञानलाई बढाउँदै र गहिरो अन्तरिक्ष अन्वेषणको तयारी गर्दै।

४. पहिलो मानवयुक्त वाणिज्यिक प्रक्षेपण (स्पेसएक्स डेमो-२): ३० मे, २०२० – “अमेरिकाको मानवयुक्त अन्तरिक्ष यानको पुनः फर्काइयो”

३० मे, २०२० मा, स्पेसएक्सको फाल्कन ९ रकेट नासाको केनेडी स्पेस सेन्टरबाट प्रक्षिप्त भयो, जसमा दुई नासा अन्तरिक्ष यात्री—डगलस हर्ले र रोबर्ट बेहनकेन—क्रीउ ड्र्यागन अन्तरिक्ष यानमा सवार थिए। यो मिशन, नासाको वाणिज्यिक क्रीउ कार्यक्रम (डेमो-२) को हिस्सा थियो, र यसले एक ऐतिहासिक माइलस्टोनको रूपमा चिन्हित गर्यो।

यो पहिलो पटक थियो जब अन्तरिक्ष यात्रीहरू अमेरिकी माटोबाट प्रक्षिप्त भए, स्पेस शटल कार्यक्रमको समाप्तिपछि, र अझ उल्लेखनीय कुरा यो थियो कि यो पहिलो पटक थियो जब मानिसहरू वाणिज्यिक विकसित यानमा कक्षामा यात्रा गर्दै थिए। यस उडान परीक्षणले मानव अन्तरिक्ष यानको नयाँ अध्याय खोल्यो र क्रीउ यातायातमा निजी क्षेत्रलाई एक प्रमुख साझेदारको रूपमा लियो।

डेमो-२ को सफलता स्पेसएक्सको क्रीउ ड्र्यागन प्रणालीलाई नियमित मानवयुक्त उडानहरूको लागि प्रमाणित गर्न मार्ग प्रशस्त गर्यो, जसले कक्षामा एक भरपर्दो र स्थिर उपस्थिति सुनिश्चित गर्यो।

५. पहिलो फाल्कन हेभी प्रक्षेपण: ६ फरवरी, २०१८ – “गहिरो अन्तरिक्षको ओर एक ठूलो क़दम”

६ फरवरी, २०१८ मा, स्पेसएक्सको फाल्कन हेभी नासाको केनेडी स्पेस सेन्टरबाट प्रक्षिप्त भयो, र यो तत्काल संसारको सबैभन्दा शक्तिशाली सञ्चालन रकेट बन्यो—समयको सबै अन्य रकेटहरूको तुलनामा दुई गुणा शक्तिशाली।

उडानको पछि, रकेटका दुई साइड बूस्टरहरू केन्द्र कोरबाट छुटे र भविष्यमा पुन: प्रयोगको लागि एक निर्दिष्ट स्थानमा सफलतापूर्वक अवतरण गरे। जबकि केन्द्र बूस्टरले एक अपतटीय ड्रोन पोतमा अवतरण गर्ने प्रयास गर्यो तर लक्ष मissed, यो अवरोध मिशनको महत्त्वलाई छायामा राख्दैन। आज, स्पेसएक्सले १०० भन्दा बढी रकेट बूस्टरहरू सफलतापूर्वक अवतरण गरिसकेको छ, रकेट प्रविधिको पुन: प्रयोगलाई परिष्कृत गर्दै अन्तरिक्ष यान अर्थशास्त्रमा क्रान्ति ल्याउँदै।

फाल्कन हेभीको पहिलो उडानले प्रसिद्ध रूपमा एक टेस्ला रोडस्टर (स्टारम्यान नामक एक मानकेन चालकसहित) को सौर कक्षामा प्रक्षिप्त गर्यो। यस प्रतीकात्मक payload भन्दा बाहेक, मिशनले स्पेसएक्सको पूर्ण रूपले पुन: प्रयोग गर्न योग्य स्टारशिप प्रक्षेपण प्रणालीको आधार तयार गर्यो—यो कम्पनीको चन्द्रमा, मङ्गल ग्रह र अझ बाहिर मानिसहरूलाई लैजानको लागि मुख्य कदम हो।